Phù điêu có mặt ở khắp nơi, từ trán cửa nhà phố, bờ nóc mái đình tới bức tranh treo phòng khách. Nhưng cùng gọi là phù điêu, mỗi chất liệu lại hợp với một chỗ khác nhau: thứ bền ngoài nắng mưa chưa chắc hợp trong nhà, và ngược lại. Bài này giải thích phù điêu là gì, so sánh các chất liệu hay gặp (xi măng, GRC, thạch cao, đá, gỗ, composite) và gợi ý chọn theo vị trí lắp.
Phù điêu là gì?
Phù điêu là hình khối được đắp nổi hoặc khoét chìm trên một mặt phẳng. Chiều dài và chiều rộng của bức phù điêu là kích thước thật, còn độ nổi chỉ mang tính ước lệ: khối nổi cao thấp, dày mỏng khác nhau để tạo cảm giác xa gần. Vì vậy phù điêu thể hiện được cả bố cục phức tạp như phong cảnh, nhiều lớp nhân vật, hay chỉ đơn giản là một mảng hoa lá trên trán cửa.
Trong xây dựng, phù điêu thường gắn liền với tường, trán cửa, cổng, bờ nóc mái. Trong nội thất, phù điêu có thể là một bức tranh treo tường độc lập.
Phù điêu khác điêu khắc tượng tròn thế nào?
| Tiêu chí | Phù điêu | Điêu khắc tượng tròn |
|---|---|---|
| Hình khối | Nổi hoặc chìm trên một mặt nền | Khối ba chiều đứng độc lập |
| Góc nhìn | Xem từ phía trước | Xem được từ mọi phía |
| Vị trí | Gắn lên tường, trán cửa, cổng, mái, hoặc treo như tranh | Đặt đứng trong sân, sảnh, quảng trường |
| Ví dụ ở xưởng | phù điêu mặt ngọc, chương, cuốn thư | con nghê, cúp đặt trên trụ |
Hai cách làm phù điêu: đắp tại chỗ và đúc sẵn
Đắp tại chỗ: thợ đắp vữa trực tiếp lên tường và tạo hình bằng tay. Cách này hợp với bức tranh lớn, độc bản theo ý gia chủ, nhưng cần thợ tay nghề cao và làm lâu tại công trình. Các bước được viết trong bài hướng dẫn đắp phù điêu mặt tiền.
Đúc sẵn: phù điêu được đổ trong khuôn tại xưởng, đem tới công trình rồi gắn lên. Đường nét các tấm giống hệt nhau, lắp nhanh, giá thấp hơn khi cần nhiều tấm cùng mẫu. Đây là cách xưởng Nga Long làm phù điêu xi măng đúc sẵn.
So sánh các chất liệu làm phù điêu
| Chất liệu | Dùng ở đâu | Điểm mạnh | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Xi măng đúc sẵn | Ngoài trời và trong nhà | Bền nắng mưa, giá hợp lý, nhiều mẫu có sẵn, sơn được nhiều màu | Nặng hơn thạch cao, cần gắn chắc vào tường |
| Xi măng cốt sợi (GRC) | Ngoài trời và trong nhà | Mỏng, nhẹ hơn bê tông đặc, ít nứt, đúc được chi tiết phức tạp | Cần xưởng có khuôn và quy trình đúc chuẩn |
| Thạch cao | Trong nhà: trần, tường, cột | Nhẹ, bề mặt mịn, dễ sơn, thi công nhanh | Không chịu được mưa và ẩm lâu ngày, không dùng ngoài trời |
| Đá tự nhiên | Ngoài trời và trong nhà | Rất bền, vân đá tự nhiên, sang trọng | Nặng, chạm khắc thủ công nên giá cao và làm lâu |
| Gỗ | Trong nhà | Ấm, vân gỗ đẹp, hợp tranh treo phòng khách, phòng thờ | Sợ ẩm, mối mọt, không hợp ngoài trời |
| Composite (nhựa tổng hợp) | Chủ yếu trong nhà | Nhẹ, dễ đúc, dễ pha màu | Để ngoài nắng lâu có thể bạc màu nếu không sơn phủ bảo vệ |
Phù điêu xi măng
Phù điêu xi măng là lựa chọn phổ biến nhất cho mặt tiền, cổng, tường rào vì chịu được thời tiết và giá hợp lý. Sau khi gắn lên tường, có thể sơn cùng màu tường, sơn giả đá hoặc sơn nhũ. Xưởng Nga Long có sẵn nhiều mẫu, xem cách chọn theo vị trí trong bài phù điêu chương, mặt ngọc, cuốn thư: chọn mẫu theo vị trí lắp.
Phù điêu GRC (bê tông cốt sợi thuỷ tinh)
GRC là viết tắt của Glassfibre Reinforced Concrete, tức bê tông cốt sợi thuỷ tinh. Hỗn hợp gồm xi măng, cát mịn, nước, sợi thuỷ tinh kháng kiềm và phụ gia, được đúc trong khuôn. Khác với bê tông cốt thép chỉ có thép ở một số vị trí, sợi thuỷ tinh trong GRC nằm rải đều khắp lớp vữa. Nhờ vậy tấm phù điêu có thể làm mỏng, nhẹ hơn bê tông đặc mà vẫn chắc, ít nứt, và sợi không bị gỉ như cốt thép.
Phù điêu và hoa văn của Nga Long được đúc từ xi măng, cát và sợi gia cường. Một số sản phẩm như đèn cổng xi măng làm bằng GRC để đủ mỏng và nhẹ.
Phù điêu thạch cao
Thạch cao nhẹ, mặt mịn, dễ sơn nên hợp trang trí trần, tường, cột trong nhà, nhất là nhà theo phong cách cổ điển, tân cổ điển. Điểm yếu của thạch cao là không chịu được nước mưa và ẩm lâu ngày, vì vậy không dùng cho mặt tiền hay chỗ ngoài trời. Muốn có chi tiết cùng kiểu dáng ở mặt tiền, hãy dùng phù điêu xi măng rồi sơn cùng màu với phần thạch cao bên trong.
Phù điêu đá và phù điêu gỗ
Phù điêu đá được chạm từ khối đá tự nhiên. Đá rất bền, vân đẹp nhưng nặng, chạm thủ công mất nhiều công nên giá cao. Đá hay dùng cho công trình lớn, lăng mộ, đình chùa có ngân sách tốt. Phù điêu gỗ ấm và sang, hợp với tranh treo phòng khách, phòng thờ, nhưng gỗ sợ ẩm và mối mọt nên chỉ dùng trong nhà.
Phù điêu giả đồng là gì?
Phù điêu giả đồng không phải một chất liệu riêng. Đó là phù điêu xi măng, thạch cao hoặc composite được sơn hoàn thiện màu đồng. Quy trình gồm: sửa lỗi và vệ sinh bề mặt, chà nhám, sơn lót, đợi lớp lót khô rồi phủ sơn màu đồng. Phù điêu xi măng của xưởng sau khi lắp cũng có thể sơn giả đồng hoặc sơn nhũ vàng theo cách này, cho vẻ sang mà nhẹ và rẻ hơn nhiều so với đúc đồng thật.
Nên chọn chất liệu nào cho từng vị trí?
- Mặt tiền, trán cửa, cổng, tường rào: xi măng hoặc GRC. Xem các mẫu phù điêu xi măng và cách phối cho cả mặt tiền ở bài mẫu hoa văn mặt tiền nhà phố, biệt thự.
- Bờ nóc mái đình, nhà thờ họ, lăng mộ: xi măng (hoặc đá nếu ngân sách lớn). Xem hoa văn đình chùa, từ đường, lăng mộ.
- Trần, tường, cột trong nhà: thạch cao hoặc xi măng.
- Tranh treo phòng khách, phòng thờ: gỗ, đá hoặc tranh phù điêu xi măng. Gợi ý chọn tranh trong bài tranh phù điêu phòng khách.
Nếu đang phân vân, hãy chụp ảnh vị trí định gắn và gửi qua Zalo, xưởng sẽ tư vấn chất liệu và mẫu phù hợp. Giá phù điêu xi măng phụ thuộc những yếu tố nào được giải thích trong bài báo giá phù điêu xi măng đúc sẵn. Bạn cũng có thể ghé xưởng tại 885 Trần Huy Liệu, Nam Định để xem hàng thật.
